خرید در وان ترکیه؛ مراکز خرید، بازار، تکس فری و نکته‌های گمرک
خرید در وان برای خیلی از مسافران تبریزی، ارومیه‌ای و تهرانی بخش اصلی سفر است، نه حاشیهٔ آن. وان نزدیک‌ترین شهر بزرگ ترکیه به مرز کاپی‌کوی است و بازار پوشاکش سال‌هاست با سلیقهٔ مشتری ایرانی کار می‌کند. اگر بدانید کجا قیمت ثابت است و کجا می‌شود چانه زد، با چه پولی خرید کنید و در برگشت چه چیزی دردسر می‌سازد، خریدتان هم ارزان‌تر تمام می‌شود و هم بی‌دغدغه‌تر.
چرا وان برای خرید ایرانی‌ها مهم شده است
برای بسیاری از ایرانی‌ها، وان پیش از هر چیز یک مقصد خرید نزدیک است. نایب‌رئیس اتاق بازرگانی و صنایع وان گفته است که با آمدن مسافران ایرانی، پس از حمل‌ونقل، بخش‌های اقامت، کافه و رستوران، خرید و پوشاک رونق می‌گیرند؛ طبق همین گزارش، در ده ماه اول سال ۲۰۲۳ حدود ۵۲۳ هزار گردشگر ایرانی به وان آمده‌اند.
فروشنده‌های محلی هم خودشان را با این مشتری هماهنگ کرده‌اند. در گزارش‌های رسانه‌های ترکیه آمده که بخشی از کسبه پوشاک و رستوران‌ها را با سلیقهٔ ایرانی‌ها تنظیم کرده‌اند. اگر ترکی آذربایجانی بلد باشید، در خیابان‌های مرکزی راحت‌تر با فروشنده‌ها ارتباط می‌گیرید و پیدا کردن مانتو، کیف و کفشی که به کار ایران بیاید سخت نیست.
اگر هنوز نمی‌دانید چطور به وان بروید یا چه دیدنی‌هایی دارد، اول راهنمای سفر به وان را ببینید؛ این‌جا فقط سراغ خرید می‌رویم.
مراکز خرید وان؛ کجا برویم
خرید در وان دو میدان اصلی دارد: مرکز خرید سرپوشیده و خیابان‌ها و بازارچه‌های مرکز شهر. هر کدام منطق قیمت و پرداخت خودش را دارد.
مرکز خرید وان (Van AVM)
شناخته‌شده‌ترین مرکز خرید شهر «Van AVM» است؛ اولین مرکز خرید بزرگ شهر که در محدودهٔ ایپک‌یولو، بخش مرکزی وان، قرار دارد. سایت رسمی‌اش آن را جایی با برندهای مد، کافه و رستوران، سرگرمی و سینما معرفی می‌کند و در فهرست برندهایش هم نام‌های آشنای پوشاک و اکسسوری ترکیه دیده می‌شود.
این‌جا قیمت‌ها برچسب دارند و پرداخت با کارت‌های بانکی ترکیه یا بین‌المللی رایج است. برای خرید برند، لباس بچه، لوازم آرایشی و هر چیزی که فاکتور رسمی برایش مهم است، مرکز خرید گزینهٔ امن‌تری است. ساعت کار را پیش از رفتن از سایت یا صفحهٔ رسمی خود مرکز ببینید.
خیابان جمهوریت و مرکز شهر
ستون فقرات خرید خیابانی وان، خیابان جمهوریت (Cumhuriyet Caddesi) و کوچه‌های اطرافش است. مغازه‌های پوشاک، کفش، بدلیجات، شیرینی‌فروشی‌ها و صبحانه‌خانه‌ها همین‌جا کنار هم‌اند و بیشتر هتل‌های مرکزی هم در همین محدوده‌اند.
در این مغازه‌ها گاهی قیمت روی جنس هست و گاهی نه. هرجا برچسب قیمت ندیدید، پرسیدن «آخرین قیمت» عادی است و فروشنده معمولاً انتظارش را دارد.
مراکز خرید کوچک‌تر
در وان کلمهٔ «AVM» روی سردر خیلی از پاساژهای کوچک هم نوشته شده است. این پاساژها بیشتر حال‌وهوای بازارچه دارند تا مرکز خرید بزرگ، و برای پوشاک ارزان‌تر و اجناس روزمره سر زدن به آن‌ها ارزش دارد. پیش از خرید عمده، دست‌کم دو سه مغازه را مقایسه کنید.
ایرانی‌ها در وان چه می‌خرند
بیشتر خرید ایرانی‌ها در وان پوشاک است؛ گزارش‌های رسانه‌های ترکیه هم دقیقاً همین بخش را برجسته کرده‌اند. بعد از آن، این دسته‌ها پرطرفدارند:
- پوشاک و مانتو: از برندهای زنجیره‌ای در مرکز خرید تا تولید داخلی ترکیه در مغازه‌های خیابانی.
- کفش و کیف: در ترکیه نرخ مالیات بر ارزش افزودهٔ کفش، کیف، پوشاک و منسوجات پایین‌تر از نرخ عمومی است.
- منسوجات خانگی: حوله، روتختی و پرده، که البته حجم چمدان را زود پر می‌کنند.
- لوازم آرایشی و بهداشتی: بهتر است از فروشگاه‌های زنجیره‌ای و با فاکتور خریده شوند.
- خوراکی‌های وان: «اوتلو پینیر»، پنیر علفی وان که در ترکیه نشان جغرافیایی ثبت‌شده دارد، و عسل منطقه که سر سفرهٔ صبحانهٔ وانی جای ثابت دارد.
دربارهٔ خوراکی‌ها یک نکته را جدی بگیرید: پنیر و فراوردهٔ لبنی را فقط بسته‌بندی‌شده و به اندازهٔ مصرف شخصی بخرید، چون مقررات بهداشتی و گمرکی برای مواد غذایی سخت‌گیرانه‌تر از پوشاک است.
پرداخت در وان؛ لیر نقد یا کارت
واحد پول ترکیه لیر است و ساده‌ترین راه برای مسافر ایرانی، همراه داشتن لیر نقد یا ارز قابل تبدیل است. به خاطر تحریم‌های بانکی، کارت‌های بانکی ایرانی در فروشگاه‌های ترکیه کارت کشیده نمی‌شوند؛ پس اگر کارت بین‌المللی ندارید، بودجهٔ خرید را نقد ببرید و در صرافی مجاز تبدیل کنید.
از دستگاه‌های کارت‌خوان سیار که برای «برداشت از کارت ایرانی» پیشنهاد می‌شوند دوری کنید. رسانه‌های ایران چند مورد کلاهبرداری را گزارش کرده‌اند که خانواده‌ها پس از بازگشت به ایران دیده‌اند موجودی کارتشان خالی شده است. ما در این راهنما نرخ تبدیل اعلام نمی‌کنیم، چون نرخ لیر زود عوض می‌شود؛ نرخ روز را همان روز از صرافی بپرسید.
چانه‌زدن؛ مرکز خرید یا بازار
قاعدهٔ ساده این است: جایی که روی جنس قیمت نوشته‌اند چانه نزنید، جایی که قیمت را باید بپرسید چانه‌زدن بخشی از خرید است. راهنماهای خرید ترکیه همین را می‌گویند و در وان هم همین منطق برقرار است.
در بازار مؤدب و آرام چانه بزنید، قیمت نهایی را پیش از بسته‌بندی قطعی کنید و اگر قیمت مناسب نبود، با لبخند خداحافظی کنید. یادتان باشد تخفیف در بازار معمولاً با فاکتور رسمی جمع نمی‌شود؛ اگر برای استرداد مالیات فاکتور لازم دارید، از اول بگویید.
| موضوع | مرکز خرید (مثل Van AVM) | مغازه‌های خیابانی و پاساژها |
|---|---|---|
| قیمت | برچسب‌دار و ثابت | گاهی ثابت، گاهی قابل چانه‌زدن |
| پرداخت | کارت و نقد | بیشتر نقد |
| فاکتور رسمی | معمولاً صادر می‌شود | باید بخواهید |
| تکس فری | در فروشگاه‌های عضو طرح | کمتر رایج |
تکس فری؛ استرداد مالیات خرید در ترکیه
طبق قانون مالیات بر ارزش افزودهٔ ترکیه، مسافری که مقیم ترکیه نیست می‌تواند مالیات بر ارزش افزودهٔ کالایی را که از کشور خارج می‌کند پس بگیرد، به شرطی که از فروشگاه عضو طرح تکس فری خرید کند. خدمات مثل هتل و رستوران مشمول نیست.
طبق اطلاعات یکی از شرکت‌های بازپرداخت تکس فری، حداقل خرید ۱٬۰۰۰ لیر است. این رقم ثابت نیست و دوره‌ای تغییر می‌کند، پس پیش از خرید از فروشنده بپرسید. نرخ عمومی مالیات بر ارزش افزوده ۲۰ درصد است و برای پوشاک، منسوجات، کفش و کیف ۱۰ درصد؛ یعنی مبلغی که پس می‌گیرید کمتر از آن است که خیلی‌ها فکر می‌کنند.
روال کار این است:
- در صندوق فروشگاه پاسپورت نشان دهید و فرم تکس فری بگیرید.
- هنگام خروج از ترکیه، فرم و کالای نو و بازنشده را به گمرک نشان دهید تا مهر بخورد. کالا باید حدود سه ماه پس از خرید از ترکیه خارج شود؛ مهلت دقیق را روی فرم ببینید یا از فروشنده بپرسید.
- با فرم مهرشده، مبلغ را از دفتر شرکت بازپرداخت یا از روش‌هایی که روی فرم آمده دریافت کنید.
مهر گمرک در مرزهای زمینی هم ممکن است، اما در منابعی که بررسی کردیم دربارهٔ وجود باجهٔ بازپرداخت نقد در کاپی‌کوی یا اسندره اطلاعات روشنی پیدا نشد. پس اگر از مرز زمینی برمی‌گردید، هنگام خرید از فروشنده بپرسید که بازپرداخت دقیقاً کجا و چطور انجام می‌شود.
سقف کالای همراه مسافر در بازگشت به ایران
معافیت گمرکی کالای همراه مسافر فقط برای کالای غیرتجاری است. اگر مقدار یا نوع خرید جنبهٔ تجاری پیدا کند، گمرک آن را مثل کالای تجاری ترخیص می‌کند و باید حقوق ورودی بپردازید.
رقم دقیق سقف معافیت و ضوابط گوشی تلفن همراه چند بار تغییر کرده است و ما رقم رسمی امسال را در منبع معتبر پیدا نکردیم. پیش از سفر، ضوابط روز را از گمرک ایران بپرسید. برای دیگران بسته و کالا حمل نکنید و اگر خرید گران‌قیمت دارید، فاکتورش را نگه دارید.
زمان‌بندی خرید در وان و وزن چمدان
خرید سنگین را به روز آخر بسپارید. این‌طوری روزهای اول سفر را با کیسه‌های خرید نمی‌گذرانید و می‌دانید بودجه‌تان دقیقاً چقدر مانده است.
- روزهای تعطیل: در تعطیلات رسمی و مذهبی ترکیه ساعت کار مغازه‌ها ممکن است تغییر کند؛ اگر سفرتان به چنین روزهایی خورده، برنامهٔ خرید را یک روز جلوتر بگذارید.
- فصل حراج: در نوامبر ۲۰۲۱ (آبان و آذر) حراج‌های پاییزی همراه با افت لیر موج بزرگی از مسافران ایرانی را به وان کشاند و صف بازگشت در مرز کاپی‌کوی طولانی شد. اگر در فصل حراج می‌روید، برای برگشت وقت بیشتری بگذارید.
- وزن بار: اتوبوس و قطار هر کدام سقف بار خودشان را دارند. پیش از خرید از شرکت حمل یا آژانس بپرسید و حجم منسوجات خانگی را دست‌کم نگیرید.
جزئیات مسیر، مرزها و قطار را در راهنمای مسیر تبریز به وان نوشته‌ایم.
کجا اقامت کنیم که به خرید نزدیک باشد
برای سفری که خرید در آن پررنگ است، هتلی در مرکز شهر انتخاب کنید تا بتوانید چند بار در روز کیسه‌ها را به اتاق برگردانید. در فهرست هتل‌های وان گزینه‌های پنج‌ستاره‌ای مثل هتل آتنا لایف وان و هتل کاراجا، چهارستاره‌هایی مثل الیت ورلد وان و ال بابوس و سه‌ستاره‌هایی مثل یاقوت و ناوسار را می‌بینید. مقایسهٔ کامل‌تر هتل‌ها را در راهنمای هتل‌های وان بخوانید.
اگر نمی‌خواهید درگیر رزرو و هماهنگی جداگانه شوید، تورهای پاتریس تراول را ببینید یا با شمارهٔ ۰۲۱-۸۸۸۰۰۲۸۶ تماس بگیرید. برای پخش هزینه در چند ماه هم راهنمای خرید تور اقساطی به کارتان می‌آید.
پرسش‌های پرتکرار
معروف‌ترین مرکز خرید وان کدام است؟
مرکز خرید Van AVM در محدودهٔ ایپک‌یولو شناخته‌شده‌ترین مرکز خرید شهر است. در کنارش خیابان جمهوریت و پاساژهای اطرافش محور اصلی خرید خیابانی‌اند.
در وان می‌شود با کارت بانکی ایرانی خرید کرد؟
نه. به خاطر تحریم‌های بانکی، کارت ایرانی در کارت‌خوان فروشگاه‌های ترکیه کار نمی‌کند. لیر نقد یا ارز قابل تبدیل همراه ببرید و از کارت‌خوان‌های سیار خیابانی استفاده نکنید.
در بازار وان می‌شود چانه زد؟
در مغازه‌ها و پاساژهایی که قیمت روی جنس نیست، بله. در مرکز خرید و فروشگاه‌های زنجیره‌ای قیمت ثابت است.
تکس فری در مرز زمینی هم انجام می‌شود؟
مهر گمرک روی فرم تکس فری در مرزهای خروجی ترکیه، از جمله مرزهای زمینی، ممکن است. اما شیوهٔ دریافت پول در کاپی‌کوی را هنگام خرید از فروشنده بپرسید.
چه سوغاتی خوراکی از وان بیاوریم؟
اوتلو پینیر، یعنی پنیر علفی وان، و عسل منطقه پرطرفدارترین‌اند. بسته‌بندی‌شده و به اندازهٔ مصرف شخصی بخرید.
چقدر خرید از وان در گمرک ایران مشکل ندارد؟
معافیت فقط برای کالای غیرتجاری است و سقف آن ممکن است تغییر کند. پیش از سفر، ضوابط روز را از گمرک ایران بپرسید.
دیدگاه خود را بنویسید
دیدگاه شما پس از تأیید نمایش داده می‌شود.